Badhuizen

Aan het einde van de negentiende eeuw zag Amsterdam er op veel plekken heel anders uit dan nu. In de dichtbebouwde arbeiderswijken ontbraken vaak basale voorzieningen in huis. Geen douche, een gat in de grond als toilet, soms niet eens stromend water. Voor persoonlijke hygiëne moest men het doen met een teiltje in de keuken – als er al ruimte voor was. In die context verschenen de eerste badhuizen in het straatbeeld.

Hier op het Javaplein, voor het voormalige badhuis dat nu een café is, kun je je voorstellen hoe buurtbewoners er vroeger in de rij stonden. Voor een klein bedrag kon je er een bad of een douche nemen, meestal op een vaste dag in de week. Niet voor ontspanning, maar uit noodzaak. Het gemeentebestuur liet begin twintigste eeuw maar liefst 21 van zulke badhuizen bouwen, verspreid over de stad. De gedachte was simpel: betere hygiëne betekende minder infectieziekten en dus een gezondere bevolking.

Je vindt ze op meerdere plekken terug, soms nog duidelijk herkenbaar aan de gevel, soms verstopt achter een nieuwe functie. In Amsterdam-Noord bijvoorbeeld, waar het gebouw nu onderdeel is van het Amsterdam Noord Museum. Of aan de Albert Cuypstraat, waar het vroegere ‘Badhuys’ tegenwoordig een restaurant is. 

Wat je vaak ziet in de woningen van deze oude buurten, is dat de badkamers die er nu zijn, pas later zijn ingebouwd. De oorspronkelijke huizen waren niet ontworpen met ruimte voor een badkamer. Toen die later wél nodig werd, is er vaak een klein hokje tussen twee kamers geplaatst of ergens in een hoek gepropt. Soms voelt het alsof je doucht in een kledingkast. Maar zo’n compacte badkamer betekende wel een grote stap vooruit: voor het eerst kon je je thuis wassen, op elk moment van de dag.

De komst van deze badkamertjes markeerde het einde van het badhuis als dagelijks gebruiksgebouw. Toch dragen de oude badhuisgebouwen nog steeds de sporen van hun verleden. Wie goed kijkt, ziet in de architectuur en indeling vaak nog de functie van toen. En wie hier voor de deur staat, staat op een plek waar generaties Amsterdammers letterlijk schoon schip kwamen maken.