Benedictus de Spinoza

Op de hoek van de Amstel en de Zwanenburgerwal staat een beeld van een wel heel bijzondere Amsterdammer: de Joodse filosoof Spinoza. Spinoza is de beroemdste filosoof van Nederland. Hij is belangrijk geweest voor de manier van denken in de westerse wereld. Een van zijn bekende uitspraken is: "In een vrij land mag je denken wat je wilt en zeggen wat je denkt".

Baruch Spinoza (1632-1677) werd op 24 november 1632 in Amsterdam geboren als derde kind van Hanna Deborah Senior en Portugees-Joodse koopman  Michael D'Espinoza. Zijn ouders waren afstammelingen van zogenaamde ‘converso's’ of 'nieuw-Christenen': Joden die in hun thuislanden Spanje en Portugal vanaf de late 15e eeuw gedwongen als katholieken moesten leven. Sommigen bleven in het geheim als Joden leven, en daarom werden de nieuw-christenen permanent door de Inquisitie vervolgd, zo ook Spinoza's familie. Een deel van deze nieuw-Christenen vond vanaf het eind van de 16e eeuw een nieuw thuis in de opbloeiende handelsstad Amsterdam. Hier konden ze in vrijheid leven en tot het Jodendom van hun voorouders terugkeren. De jonge Baruch groeide hier op in een huis op de plek waar nu de Mozes en Aaronkerk staat. Hij kreeg een traditioneel Joodse opvoeding, leerde Hebreeuws en bestudeerde  de Tora, de Talmoed en Joodse filosofie. Daarnaast hield hij zich bezig met meer wereldse onderwerpen als natuurwetenschap en astronomie.

Na het overlijden van zijn vader zet hij op 22-jarige leeftijd samen met zijn broer hun vaders importfirma in mediterrane producten zoals zuidvruchten en olie voort. Het is in deze periode dat zijn beroemde ideëen onstaan, zoals dat God en de natuur twee namen voor dezelfde werkelijkheid zijn. Ook benadrukt hij het grote belang van vrijheid van meningsuiting. Maar het is waarschijnlijk vooral zijn opvatting dat Joden de Bijbelse, Mozaische wetten niet meer uit hoeven te voeren geweest, dat de leiders van de Joodse gemeenschap in 1656 besluiten om hem in de ban te doen. Dit betekende een totale uitsluiting uit de Joodse gemeenschap. Na zijn verbanning vestigt hij zich in Rijnsburg waar hij de kost verdient als lenzenslijper.