De Berlagebrug

De brug waarop je nu staat werd ontworpen door Hendrik Petrus Berlage en opgeleverd in 1932. Ze markeert letterlijk en figuurlijk de toegang tot een nieuwe stad én een nieuwe manier van bouwen.

Kijk eens goed om je heen: naar de strakke lijnen van de railing, de sobere maar elegante lantaarnpalen, en natuurlijk het brughuisje. Let op de vormen, de kleuren, het materiaalgebruik. Stijlvol en doordacht, maar strak en ingetogen – dit is beslist géén voorbeeld van de Amsterdamse School. Berlage hoorde tot de oudere generatie architecten. Hoewel hij een briljant ontwerper was, kon hij weinig waardering opbrengen voor de Amsterdamse Schoolstijl: te frivool, te speels, vond hij.

Kijk nu naar links: tussen de moderne gebouwen door zie je nog net een glimp van de oude watertoren uit 1911. En als je naar rechts kijkt, ontvouwt zich het historische centrum van Amsterdam, met zijn drukke, smalle straatjes en steegjes.

Berlage was meer dan architect – hij was ook stedenbouwkundige. In opdracht van de gemeente Amsterdam ontwierp hij het uitbreidingsplan voor Amsterdam-Zuid, kortweg Plan Zuid genaamd. Zijn visie week sterk af van de oude stad. De nieuwe wijken moesten licht, ruimtelijk en groen zijn – met de allure van steden als Parijs en Barcelona. Dat streven naar grandeur en openheid zie je direct terug als je vooruitkijkt, de Vrijheidslaan in.

De brede laan spreidt zich rustig voor je uit, ontworpen om het stadsverkeer ordelijk te geleiden. Aan het begin van de laan zie je twee hoge, imposante gebouwen. Ze staan als poortwachters aan weerszijden van de stad en geven je een gevoel van bescherming.

Dat beschermende gevoel was geen overbodige luxe tijdens de Tweede Wereldoorlog. Over deze brug marcheerden op 15 mei 1940 de Duitse troepen Amsterdam binnen. Bijna vijf jaar later, op 8 mei 1945, kwamen de Canadezen over dezelfde brug de stad bevrijden. Hun route naar de Dam werd begeleid door een uitzinnige menigte van meer dan een half miljoen Amsterdammers.

Jarenlang werd deze bevrijding herdacht met een optocht over exact dezelfde route. Dezelfde Canadezen, in dezelfde voertuigen, werden elk jaar opnieuw toegejuicht door de bevolking. Inmiddels is die traditie tot een einde gekomen – de leeftijden van zowel bevrijders als oorspronkelijke omstanders lieten dat niet langer toe.