De Bloednacht van Kattenburg

Hier op het oude mariniersterrein was het in 1911 niet zo gezellig. Waar nu een brede groenstrook aan het eind van de Kattenburgerstraat ligt, stonden begin juli soldaten, politie en marechaussee opgesteld. Hun ogen waren gericht op de buurt rond de Kleine Kattenburgerstraat, waar stakende zeelieden en havenarbeiders zich al wekenlang verzetten tegen de inzet van buitenlandse werkkrachten. De sfeer op Kattenburg was grimmig.

De staking maakte deel uit van een bredere internationale actie, gericht op betere lonen en werkomstandigheden. In deze oude arbeiderswijk, met diepe wortels in de haven, was het verzet fel. Werkgevers gaven geen krimp en haalden Duitse en Chinese arbeiders naar Amsterdam om het werk van de stakers over te nemen. Op straat probeerden bewoners deze werkwilligen tegen te houden, terwijl soldaten werden ingezet om hen veilig naar hun werk te begeleiden.

Het was warm die zomer, benauwend zelfs. De spanningen bouwden zich op, zeker met het oog op een staatsbezoek dat vlak langs Kattenburg zou passeren. De stad zette extra troepen in, uit voorzorg en als afschrikmiddel. Maar de aanwezigheid van de militairen werkte eerder als olie op het vuur.

In de nacht van 5 op 6 juli barstte het geweld los. Rond middernacht klonken geweerschoten vanaf het Mariniersplein. Wat er precies aan voorafging is nooit helemaal opgehelderd. In de straten was een opstootje ontstaan; er werd gescholden en gegooid, lantaarns werden vernield. Mogelijk werd er ook vanuit huizen geschoten. De militairen reageerden met vuur. Het werd een lange, chaotische nacht.

Soldaten openden vanaf meerdere kanten het vuur op het kruispunt. Ze drongen huizen binnen, op zoek naar vermeende schutters. De bewoners verzetten zich fel. Er vielen tientallen gewonden, onder wie meerdere zwaargewonden. Gevels raakten doorzeefd met kogels. Foto’s van zwaar beschadigde winkels geven een indruk van de intensiteit van het geweld.

Na die nacht bleef de stad gespannen. Ook elders in Amsterdam braken gevechten uit tussen burgers en soldaten. Uiteindelijk leverde de staking nauwelijks iets op. De meeste arbeiders keerden terug naar hun werk zonder echte overwinning.