De Broertjes Dapper

Wie nu over de levendige Dapperstraat loopt, denkt misschien aan de beroemde dagmarkt die hier te vinden is. Maar de man naar wie deze straat – en daarmee ook de hele buurt – vernoemd is, stond vooral bekend om zijn scherpe pen én, opvallend genoeg, zijn losse handen.

Olfert Dapper, geboren in 1636, was een indrukwekkende denker. Hij studeerde in Utrecht, noemde zich vanaf dat moment officieel ‘Dapper’ en groeide uit tot een ware duizendpoot: arts, taalkundige, historicus, vertaler, geograaf. Zonder ooit buiten Nederland te reizen, schreef hij omvangrijke werken over onder meer Afrika, Azië, Griekenland en China, gebaseerd op andermans reisverslagen. Zijn boek over Afrika uit 1668 werd eeuwenlang als standaardwerk gebruikt. Dapper’s reputatie reikte tot ver buiten de landsgrenzen: zijn boeken werden vertaald in het Frans, Engels en Duits. Kortom, Olfert Dapper was een intellectueel van formaat, al is hij in eigen land grotendeels in de vergetelheid geraakt.

Maar Dapper had ook een heel andere kant. Als jonge man dook hij op in notariële archieven – niet als geleerde, maar als vechtersbaas. In 1652, nog vóór zijn studietijd, schopte hij samen met zijn broer Gerrit een zekere wijnkoper letterlijk het huis uit van hun moeder, Trijntje Heeren, aan de Anjeliersstraat. Ooggetuigen meldden dat de man bebloed, met een gebroken neus en opgezwollen wang op straat werd achtergelaten, pas in veiligheid gebracht door buren.

Ook zijn broer Gerrit was geen lieverdje. Als belastingambtenaar van de Waag op de Dam zou hij in 1667 een waagdrager zo ernstig hebben mishandeld dat het bloed over zijn wangen liep. Hij had het gezicht van de man opengekrabd, zijn ogen ingedrukt, en hem naar verluidt zelfs op de grond gesmeten – al zijn die laatste beschuldigingen door de notaris later doorgestreept.

Was Olfert Dapper een geleerde met een kort lontje, of was vooral zijn broer Gerrit de driftkop? Het blijft gissen. Feit is dat de Dapperstraat niet is vernoemd naar een volksheld of verzetsman, maar naar een briljante, eigengereide man die boeken schreef over werelden die hij nooit zelf had gezien – en die, in zijn jonge jaren, niet terugdeinsde voor een klap.