De Oude Haven

Lang voordat het imposante Centraal Station verrees, bevond zich op die plek de haven van Amsterdam, het kloppende hart van de stad tussen de 14e en de 19e eeuw. Eigenlijk op de plek waar we zo nu ongeveer staan. Deze haven lag niet, zoals nu gebruikelijk, langs de kades, maar midden in het IJ. Grote zeeschepen meerden aan bij dubbele rijen palen, vanwaar kleine bootjes de ladingen naar het Damrak vervoerden. Alleen schepen met bier mochten direct doorvaren naar het accijnshuis aan het Damrak om daar hun vracht te lossen.

De haven werd beschermd door een maritieme stadsmuur van palen, onderbroken door doorgangen met drijvende slagbomen – ‘bomen’ genoemd – bewaakt vanuit wachthuisjes. Bekende namen uit die tijd zijn de Kraansboom, de Nieuwebrugsboom en Hannekes Boom. Die laatste leeft voort in de naam van het huidige café Hannekes Boom, een populaire plek aan het water. Ooit was dit de plek waar schepen de stad in- of uitvoeren, gecontroleerd door wachters die de toegang bewaakten.

In 1662 werd in het IJ, op zware eikenhouten palen, de Nieuwe Stadsherberg gebouwd. Deze herberg bood onderdak aan zeelieden die na het luiden van de boomklok de stad niet meer in mochten. Een lange loopplank verbond de herberg met de wal, ter hoogte van het huidige café Karpershoek. Velen haalden die plank niet droog, en verdronken in het koude water.

De haven kende niet alleen bedrijvigheid, maar ook drama. In 1535 werden bijvoorbeeld zeventien vrouwelijke wederdopers, veroordeeld voor het bestormen van het stadhuis, in het IJ verdronken.

Rond 1880 verdween deze eeuwenoude haven om plaats te maken voor het Centraal Station. Slechts enkele sporen herinneren nog aan deze tijd, zoals de oude waterstoep aan de Guldehandsteeg en het accijnshuis aan het Damrak, tegenwoordig een café. Maar namen als Hannekes Boom houden het verleden levend.

Op de bijgevoegde foto zie je de Schreierstoren, waar je net misschien langs bent gelopen onderweg hiernaar toe. Ooit keek deze toren uit over een grote open vlakte van water, precies op de plek waar nu het station staat.