Multatuli en Max Havelaar

Eduard Douwes Dekker, beter bekend onder zijn pseudoniem Multatuli, was een Nederlandse auteur en bestuursambtenaar wiens meest gedenkwaardige werk, "Max Havelaar, of De koffij-veilingen der Nederlandsche Handel-Maatschappij," in 1860 werd gepubliceerd. De naam "Multatuli," afkomstig uit het Latijn en betekent "ik heb veel (leed) gedragen," werd zijn roepnaam in de literaire wereld.

Dekker werd geboren en groeide op in Amsterdam. In 1838 reisde hij met zijn vader naar Batavia in Nederlands-Indië, het huidige Jakarta in Indonesië. Daar kreeg hij in 1839 een betrekking als ambtenaar. Gedurende zijn tijd in Nederlands-Indië werd hij geconfronteerd met talloze wantoestanden die plaatsvonden onder het bewind van het Nederlandse koloniale regime. Een groot deel van deze misstanden was te wijten aan het zogenaamde cultuurstelsel, een belastingsysteem dat in 1830 werd geïntroduceerd door gouverneur-generaal Johannes van den Bosch, met als doel de kolonie financieel winstgevend te maken voor Nederland.

In 1860 zag "Max Havelaar" het levenslicht. Deze roman is opgebouwd als een raamvertelling, met meerdere verhaallijnen die door elkaar heen lopen. Het begint met het verhaal van Batavus Droogstoppel, een koffiemakelaar en het prototype van een kleinburgerlijke, fantasieloze, en gierige man. Droogstoppel belichaamt de Nederlandse uitbuiting van de kolonie. Het verhaal begint wanneer Droogstoppel wordt benaderd door een oude klasgenoot genaamd Sjaalman, die hem vraagt om een manuscript te publiceren.

Het manuscript wordt dan gepresenteerd, met onderbrekingen van commentaar van Droogstoppel. In grote lijnen is het personage Max Havelaar gebaseerd op de ervaringen van Eduard Douwes Dekker zelf als ambtenaar in Nederlands-Indië. Max Havelaar komt op voor de onderdrukte Javaanse bevolking, maar wordt geconfronteerd met tegenstand van zijn Nederlandse superieuren en lokale profiteurs die samenwerken met de Nederlanders.

Aanvankelijk werd de roman met scepsis ontvangen, maar al snel won het aan populariteit. "Max Havelaar" werd zelfs besproken in de Nederlandse Tweede Kamer. Het boek past in de bredere literaire stroming van negentiende-eeuwse schrijvers die zich middels hun werk uitspraken tegen onrecht.

"Max Havelaar" blijft tot op de dag van vandaag herdrukt worden. Het boek is in tientallen talen vertaald en werd in 1999 door de Indonesische schrijver Pramoedya Ananta Toer in The New York Times beschreven als 'The Book That Killed Colonialism'. Het standbeeld van Multatuli, onthuld door koningin Beatrix in 1987, prijkt op de Torensluis en herinnert aan zijn blijvende invloed.