Paleis van Volksvlijt

Nu kijk je tegen het gebouw van De Nederlandsche Bank aan, maar bijna honderd jaar geleden stond hier een van de grootste en indrukwekkendste gebouwen van Amsterdam: het Paleis voor Volksvlijt.

Gebouwd in 1864 naar voorbeeld van het Crystal Palace in Londen (zie de bijgevoegde foto), was het Paleis voor Volksvlijt een meesterwerk van glas en gietijzer. Ook het Crystal Palace, de oorspronkelijke inspiratiebron, is later door brand verwoest – net als het Amsterdamse paleis.

Initiatiefnemer Samuel Sarphati, een idealistische arts en ondernemer, droomde van een plek waar kunst, handel en industrie samenkwamen voor het algemene belang. Het gebouw moest een toonbeeld zijn van vooruitgang, vernieuwing en beschaving – een monument voor het volk.

Aan het Frederiksplein rees een schitterend paleis op van 64 meter breed, 145 meter diep en 27 meter hoog, met een majestueuze koepel die tot 55 meter de lucht in torende. Binnen vonden tentoonstellingen plaats, concerten, bals en zelfs internationale beurzen. In het gebouw zat een fonkelende passage met winkels, cafés en galeries – een plek waar de elite én de gewone Amsterdammer zich kon vergapen aan de wereld van kunst en industrie.

Toch kende het gebouw geen lang leven in volle glorie. Na Sarphati’s dood verloor het project zijn idealistische richting. In plaats van culturele verheffing werd het steeds meer een commercieel centrum. In de loop van de twintigste eeuw raakte het gebouw in verval. In 1929 werd de achterzijde gesloopt en op 17 april dat jaar ging het hoofdgebouw in vlammen op. Slechts een deel van de oorspronkelijke passage bleef overeind, totdat ook dat in de jaren zestig verdween om plaats te maken voor De Nederlandsche Bank.