Victorieplein

Je bevindt je nu op het Victorieplein. Zoals je wellicht al eerder gemerkt hebt, valt de naamgeving in dit deel van de stad op. Straten als Rooseveltlaan, Churchilllaan en Vrijheidslaan klinken anders dan de rest van de Rivierenbuurt, waar bijna alle straten zijn vernoemd naar rivieren.

Tot 1945 was dat hier ook het geval. De huidige Vrijheidslaan heette toen Amstellaan, de Churchilllaan was de Noorder Amstellaan en de Rooseveltlaan de Zuider Amstellaan. Dit plein droeg de naam Daniël Willinkplein, naar een 17e-eeuwse dichter en schrijver. Maar na de bevrijding besloot men de belangrijkste toegangswegen en dit plein te hernoemen als eerbetoon aan de geallieerde leiders die een rol speelden in het beëindigen van de Tweede Wereldoorlog.

Zo werd de Amstellaan aanvankelijk omgedoopt tot Stalinlaan, naar de Sovjetleider Jozef Stalin. Maar in 1956, na de brute onderdrukking van de Hongaarse opstand door het Sovjetleger, werd deze naam uit protest weer vervangen. Sindsdien heet de straat Vrijheidslaan. Ook het plein kreeg een nieuwe naam: Victorieplein – een naam met meer betekenis voor de buurt dan die van een ver verwijderde dichter.

Toch hangt er op deze plek niet alleen de sfeer van overwinning. Tussen juli 1942 en eind 1943 werden hier naar schatting meer dan 10.000 Joodse bewoners uit de Rivierenbuurt verzameld. Vanaf dit plein werden zij met tramlijn 8 van het Gemeentelijk Vervoerbedrijf, richting station Muiderpoort of Amstel, van waaruit ze verder werden vervoerd naar kamp Westerbork. Daarna volgden transporten naar vernietigingskampen als Auschwitz en Sobibor. De meeste mensen keerden nooit terug.

Wat deze geschiedenis extra schrijnend maakt, is wat er ná hun vertrek gebeurde. Een groot deel van de buurt keek weg, en sommige bewoners namen de woningen en bezittingen van hun verdwenen buren over. Toen de weinige overlevenden na de oorlog terugkeerden, werden zij niet vaak welkom geheten. Deze pijnlijke werkelijkheid leverde de Rivierenbuurt later de bijnaam ‘de schuldige buurt’ op.