Waterlooplein - Vlooienburg

Waar je nu de Stopera en het Waterlooplein vindt, was vroeger een stadseiland: Vlooijenburg. Het eiland wordt eind 16e eeuw snel gebouwd aan de toenmalige rand van de stad. Het doel: de grote toestroom aan immigranten te kunnen huisvesten: waaronder de eerste Portugese Joden. Het Waterlooplein was vroeger een gracht, de Houtgracht. Aan weerszijden van de gracht bevonden zich de vroegste synagogen.  

Het hart van de Jodenbuurt was de Jodenbreestraat en het Jonas Daniel Meijerplein, vroeger de Deventer Houtmarkt geheten. Vanaf de 17e eeuw breidde het Joodse leven zich ook uit naar de eilanden Kattenburg en Uilenburg. In dit gebied bevonden zich bekende Joodse instellingen en monumenten: veel synagogen zoals het Hoogduitse synagogencomplex (waar nu het Joods Museum is gevestigd), de Portugese Synagoge, met de bibliotheek Ets Haim, en de Uilenburgersjoel. Op de Rapenburgerstraat was het Joodse meisjesweeshuis, waar nu café Waterlooplein is gevestigd in de oude regentenkamer van het weeshuis. Ook was de bloeiende diamanthandel zichtbaar in dit deel van de stad. In 1879 vestigden de gebroeders Boas diamantslijperij Boas, een echte fabriek, in de Nieuwe Uilenburgerstraat.

Rond 1900 verpauperde de buurt meer en meer, en een groot deel van de Joodse bevolking leefde in schrijnende armoede. De stad besloot de buurt te saneren. Een deel van de bevolking verhuisde naar Oost, en een kleine minderheid die uit de armoede wist op te klimmen naar de nieuwe wijken in Amsterdam-Zuid. 

Tijdens en na de Tweede Wereldoorlog is de buurt nog verder veranderd. Het overgrote deel van de Joodse bewoners werd gedeporteerd en vermoord. Uit de leegstaande woningen is zoveel gesloopt dat veel woningen krotten waren geworden. In de jaren 1970 zijn er daarnaast nog meer woningen gesloopt voor de aanleg van de metro.

Het Joodse leven is nog maar beperkt zichtbaar in de wijk, maar zeker niet verdwenen. Zo is het Joods Cultureel Kwartier er gevestigd, met het Joods Museum+junior en is de Portugese Synagoge te bezoeken én nog altijd in gebruik als gebedshuis. Op Uilenburg is diamantslijperij Gassan gevestigd in de voormalige slijperij Boas en staat een paar deuren verderop nog steeds de Uilenburgersjoel. Ook wordt de Holocaust herinnerd, in het Nationaal Holocaustmuseum en de Hollandsche Schouwburg, maar ook bij verschillende monumenten. Zo zijn er, onder andere, de Schaduwkade, het Nationaal Holocaust Namenmonument en het Auschwitzmonument.