Pioniers

De Hackescher Markt is altijd al een plein voor jongeren geweest, met cafés, scholen verscholen in de zijstraatjes en een S-Bahn-station waar dagelijks duizenden tieners langs komen. De jongeren die je hier ziet, lijken op de jongeren die hier veertig jaar geleden rondhingen. Het verschil zit hem in wat ze vroeger om hun nek droegen.

In Oost-Duitsland kreeg je op je eerste dag op de basisschool, op zesjarige leeftijd, een blauwe sjaal. Vanaf dat moment was je een Jungpionier, een Jonge Pionier. Op je tiende werd de sjaal rood en werd je een Thälmann-pionier, vernoemd naar Ernst Thälmann, een Duitse communistische leider die in 1944 in een nazi-concentratiekamp werd vermoord. Op je veertiende kreeg je een blauw shirt en werd je lid van de FDJ, de Vrije Duitse Jeugd, de jeugdorganisatie van de DDR.

In 1989 was 98 procent van alle Oost-Duitse schoolkinderen lid. Lid worden was officieel vrijwillig, maar als je dat niet deed, kwam je niet in de academische tak van de middelbare school, ging je niet naar de universiteit en kreeg je geen fatsoenlijke baan. De keuze was dus niet echt een keuze.

Voor de meeste kinderen was het gewoon school. Elke ochtend de Pioniersgroet: "Für Frieden und Sozialismus, seid bereit", wat "voor vrede en socialisme, wees gereed" betekent, en dan ging je verder met je wiskundeles. Er waren vlaggenceremonies, inzamelingsacties om geld in te zamelen voor Mozambique, en zomerkampen waar veel Oost-Duitsers nog steeds met veel plezier aan terugdenken: kampvuren, eerste verliefdheden, slapen onder de sterren.

Maar er zat een vreemd randje aan dit alles. Een Berlijnse historica die als kind het systeem doorliep, schreef later dat een leuk dagje uit met haar klas bestond uit het schieten met luchtgeweren op doelen en eten uit een mobiele veldkeuken. De kinderen die die sjaals droegen, zijn nu in de vijftig en lopen je op straat voorbij, waarschijnlijk iets comfortabeler gekleed dan toen ze elf waren.

We gaan nu westwaarts langs de Oranienburger Strasse, richting een station dat achtentwintig jaar lang bewust niet bestond.