Het lege graf van Spinoza

De Nieuwe Kerk werd gebouwd tussen 1649 en 1656, als eerste kerk van de stad die vanaf de tekentafel protestants was. Haar bekendste graf kreeg ze in februari 1677, toen Benedictus de Spinoza hier werd begraven, vlak bij Jan de Witt. Zes karossen en een stoet aanzienlijken brachten hem vanaf zijn kamer aan de Paviljoensgracht naar het Spui.

Het was een huurgraf. In 1738 liep de huur af, het graf werd geruimd en zijn beenderen kwamen vermoedelijk verspreid in de grond van de kerktuin terecht. Wie hier staat, kijkt dus naar een plek waarvan niemand meer kan aanwijzen waar hij precies ligt.

Pas tweehonderdvijftig jaar na zijn dood kwam er iets te zien. In 1927 werd achter de kerk een liggende steen gelegd, met zijn zegel en het woord caute, voorzichtig. Bijna drie decennia later zette een particulier uit Rijswijk er een staand monument bij, met een zwarte basaltsteen uit de bergen van Galilea en daarop het Hebreeuwse woord amcha, uw volk.

De onthulling was bedoeld voor driehonderd jaar na de ban waarmee de Amsterdamse gemeente hem had uitgestoten. Er kwamen ongeveer honderdvijfentwintig mensen, onder wie de Israelische ambassadeur en een delegatie van de regering. Van de Nederlands-joodse gemeenschap kwam niemand.

De volgende stop staat pal ten noorden hiervan: het witte stadhuis aan het Spui.