Standbeeld van Johan van Oldenbarnevelt

Johan van Oldenbarnevelt groeide op in het rustige stadje Amersfoort, waar hij zich al vroeg onderscheidde door zijn honger naar kennis. Zijn rechtenstudie in Leiden scherpte die honger aan tot iets formidabels, en hij klom met opmerkelijke snelheid op in de Nederlandse politiek. Als grootpensionaris van Holland werd hij de architect van de diplomatie van de Republiek en een van de belangrijkste pleitbezorgers van religieuze gematigdheid.

Jarenlang werkte hij samen met prins Maurits van Oranje. Ze hadden een gemeenschappelijke vijand en een gemeenschappelijk doel: een sterke, onafhankelijke Republiek. Maar gemeenschappelijke vijanden garanderen geen gemeenschappelijke waarden. Van Oldenbarnevelt geloofde in tolerantie en de soevereiniteit van de afzonderlijke provincies. Maurits werd steeds orthodoxer en centralistischer. De religieuze strijd tussen remonstranten en contraremonstranten trok hen in tegengestelde kampen, en wat een partnerschap was geweest, veranderde in iets veel duisterders.

In 1618 kwam Maurits tegen hem in opstand. De aanklacht luidde: verraad. Het proces was een formaliteit. Op 13 mei 1619 werd Van Oldenbarnevelt geëxecuteerd vlak voor het Binnenhof, op slechts een steenworp afstand van waar u nu staat.

Hij gaf de Republiek tientallen jaren van zijn leven. De Republiek gaf hem een leven van 71 jaar en een zwaard. Maar uiteindelijk gaven ze hem tenminste dit standbeeld.