De Leidse Sphaera

Je bent nu in het Vroesenpark, maar dit verhaal gaat niet over het park zelf. Het gaat over Adriaen Vroesen, de burgemeester naar wie het park is vernoemd, en zijn bijzondere uitvinding: de Sphaera, een mechanisch planetarium uit de zeventiende eeuw.

Rond 1670 bedacht Vroesen dit indrukwekkende model van het zonnestelsel. Het liet zien hoe de planeten om de zon draaien, wat toen nog een vooruitstrevend idee was.

De Sphaera was een technisch hoogstandje. Wiskundige Nicolaas Stampioen berekende de tandwielen, en klokkenmaker Steven Tracy bouwde het mechaniek, aangedreven door een slinger van vier meter. Rondom draaide een band met de twaalf sterrenbeelden, nauwkeurig afgestemd op de bewegingen aan de hemel.Vroesen genoot er maar kort van. In 1672 werd hij politiek afgezet en vluchtte het land uit. De Sphaera raakte in vergetelheid en werd in 1710 aan de Universiteit Leiden geschonken.

In 1931 kreeg het een plek in een museum, maar raakte zwaar beschadigd tijdens de Tweede Wereldoorlog. Bij de restauratie werd de dierenriem per ongeluk verkeerd gemonteerd, een fout die nooit is hersteld.

Vandaag staat de Sphaera nog steeds in Rijksmuseum Boerhaave.