De Gildes

In de middeleeuwen waren de ambachtslieden in Utrecht georganiseerd in gilden. Dit verschijnsel speelde in heel Nederland op en kan ergens worden vergeleken met de vakbonden van de huidige tijd. Het was een bijzonder fenomeen dat werklui zich verenigde in gilden. Alleen leden van een gilde mochten hun beroep uitoefenen binnen de stad. Er waren verschillende gilden, waaronder de bakkers, leerlooiers, schoenmakers, smeden, zakkendragers en vele anderen. In 1341 waren er maar liefst 21 gilden in Utrecht. De leden van een gilde maakten afspraken over werktijden, prijzen, kwaliteit en opleiding van leerlingen onderling.

De invloed van de gilden reikte verder dan alleen hun beroep. Ze hadden ook een rol in het stadsbestuur van Utrecht. Tijdens de boerenopstand in 1273 namen de gilden de macht over van de rijke kooplieden en stadsadel, de patriciërs. Deze waren onderling verdeeld in de partijen van de Fresingen en Lichtenbergers en probeerden de gilden aan hun kant te krijgen om zo de macht te grijpen. De gilden kregen hierdoor een belangrijke rol in het stadsbestuur en de eerste Utrechtse gildebrief werd in 1304 opgesteld.

Niet iedereen was echter blij met de macht van de gilden. Dit leidde soms tot verboden op gilden. Het verzet tegen de macht van de gilden groeide en in 1526 grepen edelen en kanunniken in. Zij wisten de gilden te onderwerpen en de bisschop dreigde met de bouw van een dwangburcht om gehoorzaamheid van de gilden af te dwingen. Dit dreigement bleek effectief, maar de gilden weigerden schriftelijke bevestiging. De bisschop vertrouwde dit niet en vroeg om hulp van keizer Karel V. Deze ging een stap verder en eiste het bestuur van Utrecht op, waarmee de bisschop de zeggenschap verloor.