De Romeinse Tijd

Archeologisch onderzoek heeft onschatbare informatie opgeleverd over de functie en inrichting van de grens van het Romeinse Rijk, de limes genaamd, en de rol van de Rijn als een cruciale transportroute voor de Romeinen.

De geschiedenis van de Utrechtse limes gaat terug tot kort na het begin van onze jaartelling. In deze periode begonnen lokale bevolkingsgroepen als soldaten in het Romeinse leger te dienen en vestigden zich in het gebied. Rond het jaar 40 na Christus werden de eerste Romeinse forten opgericht, zoals op de Hoge Woerd in De Meern en op de plaats van het huidige Domplein, toen bekend als Traiectum. Belangrijke punten langs de rivier, zoals bij cruciale rivierbochten, werden gemarkeerd met wachttorens, die ook werden ingezet tijdens de Romeinse invasie van Britannia in 43 na Christus.

In de late eerste eeuw werden langs de Rijn een Romeinse weg en aangepaste wachttorens aangelegd, waardoor de limes steeds meer evolueerde tot een gesloten grensbewakingssysteem. Onder de keizers Trajanus en Hadrianus werd dit systeem verder geoptimaliseerd. Het onderhoud van de limes was echter kostbaar en uitdagend, met name vanwege overstromingen van de Rijn. Om de impact hiervan te verminderen, werden ingrijpende maatregelen genomen, zoals de aanleg van een moerasbrug en het afzinken van schepen voor oeverbescherming.

De strategische waarde van de (Utrechtse) limes bleef eeuwenlang bestaan, maar begon in de derde eeuw af te nemen. Romeinse troepen werden naar andere delen van het rijk verplaatst, waardoor het verdedigen van de grensstreek tegen Germaanse invallen steeds moeilijker werd. Rond 406 gaven de Romeinen de noordelijke gebieden definitief op. De rijke geschiedenis van de limes in Leidsche Rijn leeft echter voort, zichtbaar in de talrijke archeologische vondsten die in dit gebied zijn gedaan.