Monument ter ere van de Kozakken

Op de ochtend van 28 november 1813 trokken de Franse troepen voor zonsopgang stilletjes uit Utrecht weg. Ze hadden de stad sinds 1795 in hun greep gehad – bijna twintig jaar bezetting – en nu waren ze verdwenen. Een paar uur later stormden Kozakkenruiters van het Russische keizerlijke leger de stad binnen, gezeten op de kleine, snelle paarden waarvoor ze bekend stonden. De stad barstte in gejuich uit.

Dat moment werd Kozakken-dag, en Utrecht vierde het een eeuw lang elk jaar. Stel je voor: vlaggen die uit elk raam hingen, vuurwerk dat boven de daken knalde, muziek die de straten vulde, en kinderen die 's middags vrij kregen van school terwijl hun ouders proostten op de vrijheid. Het was Utrecht's eigen Bevrijdingsdag, jaren voordat Nederland er zelfs maar een andere nodig had.

Het monument waar je nu naar kijkt, markeert precies dat moment. Het stond er als herinnering aan een feestdag die zo vanzelfsprekend en permanent aanvoelde als een traditie maar kan zijn. Toen brak 1914 aan, barstte de Eerste Wereldoorlog los en koos Nederland voor strikte neutraliteit. Het feest werd afgelast, officieel om politieke redenen. Hoewel historici ook opmerken dat de werkelijk spectaculaire hoeveelheden alcohol die werden genuttigd, wellicht hebben bijgedragen aan het bezegelen van het lot ervan.

Sommige tradities eindigen in een tragedie. Deze eindigde in een kater.