Stadsrechten

Het stadsrecht van Utrecht vindt zijn oorsprong in een geschil tussen de Utrechtse kooplieden en bisschop Godebald van Utrecht. Deze laatste wilde de Kromme Rijn afdammen om zo de veengronden te ontginnen, wat de scheepvaart op deze rivier bedreigde. De bisschop stelde de Utrechtse burgers voor om een kanaal te graven naar de Lek, de Vaartsche Rijn, waarvoor hij tol wilde heffen.

Tijdens Pinksteren in 1122 brak er een gevecht uit tussen dienstknechten van de bisschop en hovelingen van keizer Hendrik V, die in het keizerlijk paleis Lofen verbleef. De Utrechtse burgers kozen de kant van de keizer en de bisschop werd gestraft en gevangengezet. Als tegenprestatie voor hun hulp kreeg de stad Utrecht privileges, zoals vrijstelling van een deel van de tollen en een eigen rechtbank.

Op 2 juni 1122 werd deze overeenkomst bekrachtigd in een oorkonde, hoewel niet alle rechten hierin werden opgenomen. Naast de aanleg van de stadswal en de oprichting van de Utrechtse rechtbank, werden ook de toltarieven vastgelegd in een tweede oorkonde die dezelfde dag werd opgesteld.