Op het Alexanderplein staat een poort met een koepeltje die ooit de oostgrens van Amsterdam markeerde. Wie vanuit het oosten de stad in wilde, kwam hierlangs. Na zonsondergang gingen de deuren dicht, en wie te laat was wachtte tot de volgende ochtend.
De poort die je ziet is de tweede. De eerste zakte in 1769 weg in de slappe veengrond waar Amsterdam op gebouwd is. Stadsbouwmeester Cornelis Rauws ontwierp de vervanger, met het stadswapen midden in het fronton. Veel ander werk van hem staat er niet: twee jaar na de oplevering kwam hij om bij de brand van de Stadsschouwburg, nadat hij eerst anderen naar buiten had geholpen.
Op 9 oktober 1811 reed hier de stad binnen en kreeg hij van de burgemeester de sleutels van Amsterdam overhandigd. Een van zijn eerste verzoeken ging over eten voor zijn uitgeputte troepen.
Twee jaar later keerde alles om. In november 1813 lagen er Russische buiten deze gesloten poort, naar de schatting van een Amsterdammer die het die dagen opschreef drie- a vierhonderd man. Hun komst was genoeg: binnen enkele dagen verdwenen de Franse symbolen uit de stad en nodigde Amsterdam uit om terug te keren.
Toen de stad in de negentiende eeuw over haar oude grens heen groeide, verloor de poort haar functie. Stadsherstel Amsterdam beheert het gebouw nu.
Bronnen. Verhaal: Rijksmonumentenregister, monumentnummer 5139 (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed). Willem de Clercq, Woelige weken: november-december 1813 (dbnl.org). Foto's: Stadsarchief Amsterdam
