Kattenburg

Je zou het bijna niet zeggen. Maar op deze plek lag vroeger een volkswijk die je doet denken aan de Jordaan. De mannen werkten in de havens en de vrouwen deden het huishouden. Het was een komen en gaan.

Kattenburg ontstond in de tweede helft van de 17e eeuw als het meest westelijke van de drie Oostelijke Eilanden van Amsterdam. Oorspronkelijk was het een moerassig stuk land buiten de stadsmuren, maar vanaf 1641 werd het stukje bij beetje aangeplempt. De stad had behoefte aan ruimte voor scheepswerven, opslag en woningbouw voor arbeiders. Kattenburg groeide uit tot een echte werkwijk, dicht op elkaar gebouwd en sterk verbonden met de havenactiviteiten.

Centraal op het eiland stond 's Lands Zeemagazijn, een enorm pakhuis van de Admiraliteit dat later het Scheepvaartmuseum zou worden. Hier omheen werkten scheepstimmerlieden, zeelieden en magazijnarbeiders. Veel bewoners werden ‘bijltjes’ genoemd, een verwijzing naar hun werk in de scheepsbouw. Het was een hechte gemeenschap met een sterke eigen cultuur, bekend om hun Oranjegezindheid en een tikje eigenwijs karakter.

In 1787, tijdens politieke spanningen in de stad, kwam Kattenburg in opstand. De ‘bijltjes’ haalden de brug op en verzetten zich fel tegen de Patriotten. De buurt hield lang stand, maar werd uiteindelijk met geweld gesust.

Een dramatisch moment uit de latere geschiedenis is de Bloednacht van Kattenburg, in de nacht van 5 op 6 juli 1911. Tijdens een internationale zeeliedenstaking ontstonden felle rellen. De politie opende het vuur op de stakers, met doden en gewonden tot gevolg. Dit ingrijpende verhaal is ook te beluisteren in de Roods app, waarin de gebeurtenissen van die nacht tot leven worden gebracht.

In de jaren zestig werd de oude wijk vrijwel volledig gesloopt. De kleine huizen en nauwe straten maakten plaats voor nieuwbouw. Alleen het stratenpatroon herinnert nog vaag aan het oorspronkelijke Kattenburg.