De Nieuwe Hollandse Waterlinie werkte op een paar decimeter water.
Het idee was een strook land van vijfentachtig kilometer lang onder water te zetten, ongeveer veertig centimeter diep. Te diep om doorheen te lopen, want sloten, greppels en putten verdwenen uit het zicht. Te ondiep om overheen te varen. Wie er toch doorheen wilde, moest de wegen en dijken nemen, en daar stonden de forten te wachten.
Inunderen kostte tijd. Rond Utrecht duurde het bijna een maand, en dat was te lang. Vanaf 1870 kreeg de de rol van kraan: de rivier werd verbreed, bochten werden afgesneden en bij kwam een inundatiesluis. Daarna stond het gebied in vier tot twaalf dagen blank.
Boven water was de linie net zo goed zichtbaar. De Kringenwet bepaalde vanaf 1853 dat je binnen een bepaalde afstand van een fort alleen in hout mocht bouwen, op een stenen voet van ongeveer een voet hoog, zodat alles bij alarm snel tegen de vlakte kon. Die houten huizen staan er nog. De wet verdween pas in de jaren zestig, en in 2021 kwam de linie op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.
Benieuwd hoe de stad er binnen die linie bij lag? Loop een van onze wandelroutes door Utrecht.
Bronnen. Verhaal: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, monumentenregister over de Kringenwet (1853-1963) en de verboden kringen met houten bebouwing; Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden over de Kromme Rijn als inundatiekraan vanaf 1870; samenvatting van de UNESCO-nominatie van de Hollandse Waterlinies (85 kilometer, 96 forten, inschrijving 2021); Nieuwe Hollandse Waterlinie, kernkwaliteiten, over de inundatiediepte. Foto's: Source photo: Door Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=23447277
