Utrechters noemen deze hoek van de stad het Luie End. Aan de ene kant ligt de begraafplaats, aan de andere kant zat het huis van bewaring, en de grap over wie er ligt en wie er zit schrijft zichzelf.
Het complex aan de Gansstraat begon in de negentiende eeuw als gevangenis. als militaire gevangenis, de enige in zijn soort in het land, met bewaking door Duitse militairen.
In 1949 richtte forensisch psychiater Pieter Baan hier de Psychiatrische Observatiekliniek van het Gevangeniswezen op. De aanpak was nieuw. Verdachten van zware misdrijven werden zes weken lang in hun dagelijkse doen gevolgd door psychiaters, psychologen en groepsleiders, en daarna kreeg de rechter een advies over de vraag of iemand verantwoordelijk kon worden gehouden voor zijn daad. In 1978 kwam er een nieuw gebouw en ging de kliniek verder onder de naam van haar oprichter.
Veel bekende strafzaken zijn hier langsgekomen, al is daar aan de gevel weinig van te zien.
Eind 2018 vertrokken de laatste verdachten in busjes naar Almere, na zeventig jaar Utrecht. Het complex wacht nu op woningen, werkplekken en horeca. De gevangenismuur blijft staan.
Benieuwd naar de rest van de stad? Onze wandelroutes nemen je er in een uur doorheen!
Bronnen. Verhaal: Gemeente Utrecht over de herontwikkeling van Gansstraat 164-170; NOS en DUIC over de werkwijze en het vertrek van het PBC in 2018; F. Koenraadt, Historische wortels en recente ontwikkelingen (Universiteit Utrecht). Nog te verifiëren: het gebruik als Duitse militaire gevangenis tijdens de bezetting. Foto's: Het Utrechts Archief
