Slot Schönbrunn gezien vanaf de Gloriette, met de formele tuinen op de voorgrond en de daken van Wenen op de achtergrond

AUDIOTOURS IN VIENNA

Zes wandelroutes door een stad die ooit de hoofdstad van vijftig miljoen mensen was en nu binnen één tramrit past. Van het beleg van 1683 tot de arbeiderspaleizen uit de jaren twintig, verteld op de plek waar het gebeurde.

Begin met ontdekken

Een korte geschiedenis van Vienna

Periode 1:

Een kamp aan de rand van het rijk

Wenen begon als een militair vraagstuk. Rome had een garnizoen nodig aan de Donau, de rivier die de noordgrens van het rijk vormde, en rond de eerste eeuw verrees er een legerkamp op de plek waar vandaag de dag het eerste district ligt. Het heette Vindobona, er woonden enkele duizenden soldaten, en men denkt dat Marcus Aurelius in de omgeving is gestorven tijdens zijn veldtocht tegen de stammen aan de overkant van het water. Het kamp is eigenlijk nooit echt weggegaan. Loop door de straten rond de Hoher Markt en je loopt over het stratenplan van een Romeinse kazerne, want de middeleeuwse stad bouwde simpelweg voort op de fundamenten die ze aantrof. De opgravingen onder het plein zijn toegankelijk voor bezoekers, en de rechte hoeken in een stadscentrum dat verder vol zit met bochten vormen de duidelijkste aanwijzing dat hier iets ouders begraven ligt.

Periode 2:

Twee belegeringen en een barokke stad

Twee keer rukte een Ottomaans leger op om de stad in te nemen, in 1529 en opnieuw in 1683, en beide keren staken de Weners hun eigen buitenwijken in brand, zodat de belegeraars zich nergens konden verschuilen. Het tweede beleg duurde twee maanden. Binnen de muren bleven een paar duizend uitgeputte mannen een bres dichten die elke nacht opnieuw werd opengeblazen, terwijl de bevelhebber elk aanbod tot overgave afsloeg. Ontzetting kwam op 12 september 1683, vanuit de heuvels in het westen omlaag. Wat daarop volgde, bepaalt tot op de dag van vandaag het aanzicht van de stad: nu het gevaar geweken was, stopte de adel met laag en defensief bouwen en begon ze koepels, paleizen en kerken op te trekken. Vrijwel alles wat je als typisch Weens bewondert, stamt uit de decennia na die redding, bekostigd met het zelfvertrouwen van een stad die rakelings aan de ondergang was ontsnapt.

Periode 3:

De Habsburgse eeuwen

Zeshonderd jaar lang bestuurde één familie deze stad en, vanuit hier, een rijk van vijftig miljoen mensen die een tiental talen spraken. Maria Theresia maakte van een jachtslot Schönbrunn, haar zoon Jozef de Tweede stelde de keizerlijke parken en tuinen open voor iedereen die er wilde wandelen, en Frans Jozef gaf in 1857 opdracht de stadsmuren af te breken om plaats te maken voor een boulevard met een operahuis, een parlement en een stadhuis langs één enkele ringweg. De muziek ontstond in de tussenruimtes van die grootse gebaren. Mozart werd uit het huis van zijn werkgever aan de Singerstraße gezet en bleef er als freelancer, Beethoven verhuisde meer dan zestig keer binnen de stad, Haydn sliep op een onverwarmde zolder, en Schubert stierf op zijn eenendertigste met nauwelijks meer dan zijn manuscripten als bezit. Dat alles binnen één vierkante kilometer, en de meeste adressen staan er nog steeds.

Periode 4:

De stad die alles opnieuw uitvond

Rond 1900 besloot een generatie dertigers dat de schilderkunst, de architectuur, de muziek, het meubelontwerp en zelfs ons begrip van de menselijke geest allemaal opnieuw moesten beginnen. Klimt stapte uit het officiële kunstenaarsgenootschap en bouwde een witte zaal met een verguld koepeldak, dat de Weners prompt de gouden kool doopten. Otto Wagner betegelde een hele gevel met rozen. Adolf Loos opende een café dat zo kaal was dat de stad het Café Nihilisme noemde. Mahler leidde de opera en sloot laatkomers buiten, en Freud ontving zijn patiënten op een steenworp afstand, een kort stukje met de tram. Het eindigde abrupt. In 1918, het laatste oorlogsjaar, stierven Klimt, Wagner, Koloman Moser en Egon Schiele allemaal binnen tien maanden na elkaar, de laatste twee tijdens de griepgolf, terwijl het keizerrijk waarvan deze stad de hoofdstad was geweest om hen heen uiteenviel.

Periode 5:

Rood Wenen en wat daarna kwam

Na 1918 was Wenen een hoofdstad zonder rijk, vier keer te groot voor het land eromheen, waar gezinnen een bed per ploegendienst verhuurden om hun eigen kamer te kunnen betalen. De sociaaldemocraten veroverden de stad en hielden die vijftien jaar lang in handen, en in die tijd bouwden ze meer dan zestigduizend woningen, betaald uit belastingen op dienstboden, rijpaarden en luxeappartementen in plaats van geleend geld. Ze zetten die aan de grote wegen, vormgegeven als paleizen, met kleuterscholen, wasserijen en bibliotheken erin. In februari 1934 beschoot het leger die blokken en werd de republiek een dictatuur, vier jaar voordat Hitler binnentrok. Wat die vijftien jaar nalieten, overleefde beide regimes: de stad bezit nog steeds meer dan tweehonderdduizend gemeentewoningen, een half miljoen mensen wonen erin, en dat is voor een groot deel de reden waarom Wenen betaalbaar blijft op een manier die de meeste Europese hoofdsteden allang niet meer zijn.